Triet hoc nhe nhang cua Trinh Cong Son

Thứ sáu, 04 Tháng năm 2007, 22:12 GMT+7


Triet hoc nhe nhang cua Trinh Cong Son

Duoi day la mot bai viet ve am nhac Trinh Cong Son qua cai nhin tinh te, thau hieu cua John C. Schafer - mot nguoi My ma qua con duong nghien cuu va tiep xuc van hoa da tro ve voi van hoa Viet.

Dao Phat voi Trinh Cong Son la hoi tho la triet hoc lam cho con nguoi yeu doi hon chu khong phai la lang quen su song.

Dao Phat den voi Ong qua nep song gia dinh, va roi di vao am nhac cua ong ngay cang sau sac hon qua su trai nghiem thang tram giua cuoc doi nay.

Trinh Cong Son co viet: "Toi von thich triet hoc va vi the toi muon dua triet hoc vao nhung ca khuc cua minh. Mot thu triet hoc nhe nhang ma ai ai cung co the hieu duoc". Bai nay se trinh bay rang thu "triet hoc nhe nhang" nay chinh la triet hoc Phat giao.

Trong Tu Dieu De cua dao Phat, chan ly dau tien la kho de. Kho de la mot de tai rat pho thong trong nhac Trinh Cong Son: Tin buon tu ngay me cho mang nang kiep nguoi, ong da hat trong Goi ten bon mua. Cuoc doi day kho va buon vi khong co gi truong cuu ca. Theo Kinh Kim Cuong, Tat ca cac phap huu vi la “nhu suong mai, nhu anh chop”. Day la mot y niem ma Trinh Cong Son da nhac di, nhac lai trong nhieu loi ca cua minh. Giong nhu con chim o dau canh tre va mot con ca . . . trong khe nuoc nguon, khong ai trong chung ta la nhung nguoi dinh cu vinh vien, tat ca deu la nhung nguoi o tro tran gian nay. Trong khi tam cu o chon tran gian nay chung ta tim cho an nau trong tinh yeu, nhung roi tinh yeu cung mat di.

Tinh yeu nhu tat ca moi su khac deu vo thuong nhu Trinh Cong Son da viet trong bai Doa hoa vo thuong va nhieu bai ca khac. Cac bai tinh khuc cua Trinh Cong Son la nhung loi tuyen bo sieu hinh rang nhung do vo tinh yeu khong phai la nhung chong gai nho nho tren con duong doi dep de vo song. Cac bai tinh khuc cua Trinh Cong Son, nhu Hoang Phu Ngoc Tuong noi, la nhung “bai kinh cau ben vuc tham”. Cac bai ca nay la nhung loi nhac nho cho chung ta ve le vo thuong.

Mot de tai Phat giao khac trong nhac Trinh Cong Son la thuyet luan hoi. Hat bui nao hoa kiep than toi / De mot mai toi ve lam cat bui, ong hat trong Cat bui. Hay Ta thay em trong tien kiep voi cong buon co kho, trong Rung xua da khep. Trong cac ca khuc cua minh Trinh Cong Son co ve dong y voi dao Phat rang “Hien tai la hinh bong cua qua khu va tuong lai la hinh bong cua hien tai”.

Trinh Cong Son cung to ra chap nhan thuyet luan hoi cua nha Phat trong nhung cau ma Trinh Cong Son da lam nhoa nhat bien gioi giua di va ve, nhu trong bai Phoi pha: Co nhung ai xa doi quay ve lai / Ve lai noi cuoi troi. Neu chet la de di den tai sinh thi khi ta ra di nghia la ta tro lai. Nhin song va chet cung nhu nhin nuoc chay tren song va tu hoi nuoc dang ra di hay nuoc dang tro ve. Do la y cua Trinh Cong Son trong Gan nhu niem tuyet vong: Nhung ngan xua troi den bay gio / Song ra di hay moi buoc ve.

Theo dao Phat khong co cai ta truong cuu nhung ma co mot chut gi trong cai ta da mat duoc tiep noi trong cai ta tai sinh. Qua trinh nay thuong duoc so sanh nhu khi ta thap mot cay nen tu mot cay nen khac, co cai ra di va cung co cai tro lai, mot coi di ve nhu Trinh Cong Son da viet trong bai ca cung nhan de.

Mot anh huong khac cua Phat giao trong ca khuc cua Trinh Cong Son la su map mo va sieu ly luan cua cac cau van. Nhac, le di nhien la tieng noi cua con tim khong phai la cua ly tri nhung su xac dinh nay cung chua du de giai thich tai sao Trinh Cong Son co ve nhu khong muon lam cho loi ca ro rang. Toi nghi rang day la anh huong cua Phat giao, rang nguoi ta khong the chi ngoi ma ly luan de di den mot su binh an cho tam hon, rang y niem giac ngo vuot qua bien gioi cua ngon ngu va ly luan.

Cai map mo danh tieng cua Trinh Cong Son la do su pha bo bien gioi giua cac dieu ma chung ta thuong xem la khac biet, mot phuong phap ma Cao Huy Thuan goi la “doi hop”. Trinh Cong Son hay dung loi van doi nghich, mot nghe thuat ngon ngu hay dung de nhan manh su khac nhau cua hai dieu, nhung nguoc lai, Trinh Cong Son hay dem doi nghich lam trung hop nhu trong cac cau nay: Tinh khong xa nhung khong that gan; Khong xa doi va cung khong xa mot nguoi; Mot pho hong mot pho hu khong.

Trinh Cong Son giong nhu mot nha thien su phu nhan rang tuyet thi trang, qua thi den, voi muc dich noi len rang muon giac ngo thi phai tranh xa cai doi lap giua “co” va “khong” de thanh mot tong the hai hoa. Loi ca cua Trinh Cong Son giong nhu cac cong an trong Phat giao, chang han nhu cong an noi tieng noi ve lang nghe tieng vo cua mot ban tay, va cung giong nhu cong an, bai hat cua Trinh Cong Son khong the giai thich duoc bang dau oc.

Khi noi ve triet ly trong nhac Trinh Cong Son chung ta cung can noi toi anh huong cua chu nghia hien sinh nua. Cac ban than cua Trinh Cong Son xac nhan rang, ong cung nhu mot so dong cac nha tri thuc mien Nam vao cuoi thap nien nam muoi va dau thap nien sau muoi, rat bi loi cuon boi chu nghia hien sinh.

Thai Kim Lan bao rang: o Hue hoi do nhieu nguoi noi ve lo au (angst), hu vo (nothingness), non mua (nausea) va noi hoai cong phi ly cua Sisyphus. Nguyen Van Trung hoi do moi tu Bi ve, theo Buu Y la “nong cot” cua cac cuoc tranh luan ve triet ly tai Hue. Nguyen Van Trung viet nhieu bai ve hien sinh va dang trong tap chi Dai Hoc, do ong lam chu nhiem.

Cac ban cua Trinh Cong Son bao rang ong rat ham doc sach cua Camus ve huyen thoai Sisyphus. Cac ban nay cung bao Trinh Cong Son rat thich cac phim trong do co tai tu James Dean dong vai cua mot nguoi luu lac co don. Chung ta thay hinh anh chang co don nay trong nhieu bai cua Trinh Cong Son trong do co bai Da trang ca. Trong bai nay Trinh Cong Son muon so sanh minh voi Sisyphus, qua mot hinh anh da duoc Viet Nam hoa la con da trang suot ngay “xe cat bien dong” trong Nghe than luu day.

Trong cuon Huyen thoai Sisyphus, Camus noi: trong cai the gioi phi ly nay, chung ta thuong hay bi quyen ru boi hai cach tron thoat: mot la tu van than xac, hai la tu van triet ly, tuc la nuoi duong niem hy vong rang minh sau nay khi chet di se duoc len chon thien dang vinh cuu. Theo Camus, chung ta phai tu choi hai con duong giai thoat nay va phai chon mot con duong khac: con duong chong doi the gioi phi ly nay giong nhu nhan vat Sisyphus trong huyen thoai vay.

Ong Nguyen Van Trung da giai thich thuyet cua Camus theo mot cach khac. Ong viet ve tu van triet hoc nhu the nay: “Hy vong mot doi khac, hoai niem mot que nha sau tu day la mot cach phu nhan tinh trang phi ly khac, ma khong cham dut duoc phi ly. Camus goi nhung giai phap thoat ly do la mot tu van triet ly (Suicide philosophique)”. Nguyen Van Trung cho rang, theo Camus, chung ta phai chap nhan rang “Tu day chinh la que nha”.

Rat co the Trinh Cong Son da bi anh huong cua Camus qua cach giai thich cua Nguyen Van Trung. Giao su Trung da Viet Nam hoa ly thuyet ve luu day va thien dang vinh cuu cua Camus. Loi giai thich cua Nguyen Van Trung da lam lan lon hoai vong ve mot coi thien dang trong kiep sau voi hoai vong ve que nha.

Trinh Cong Son qua that da bi loi keo tu hai dong luc tu day va que nha. Nhieu dem muon di ve con pho xa / Nhieu dem muon quay ve ngoi yen duoi mai nha, ong da hat trong Loi thien thu goi. Nhung vi da duoc uon nan trong mot nen van hoa ma trong do tinh yeu que nha dong mot vai tro rat manh, Trinh Cong Son da khong do du chon que nha. Ong da hat Chan di xa trai tim ben nha, trong Co nghe doi nghieng va Tim thay noi nho tu moi chiec la / Goc pho nao cung thay que nha trong Tinh yeu tim thay.

Do do ta thay Trinh Cong Son khong chap nhan su noi loan chong lai the gioi phi ly nhu Camus da co vo. Trinh Cong Son khong the nao chon luu day lam noi que nha. Tu day theo Trinh Cong Son khong phai la su noi loan hien sinh ma la su nhin nhan cua mot nguoi con Phat truoc noi kho va tinh cach tam bo cua cuoc doi: Con bao lau cho than thoi luu day chon day Trinh Cong Son hoi trong Phuc am buon. Con bao lau cho thien thu xuong tren than nay.

Hien sinh khuyen khich ca nhan dung len mot minh de chong lai xa hoi va van hoa. Phat giao, nguoc lai, day thuyet vo nga, day rang khong co gi khac biet giua ta va tha nhan, rang moi su moi viec tren doi deu ho tuong anh huong vao nhau. Toi tin rang Trinh Cong Son co y noi den thuyet vo nga trong cac bai ca cua ong. Ong co noi den “phu nguoi” nhu trong bai Ru em nhung cai buon cua ong that ra cung la cai buon cua nhan the. Yeu em yeu them tinh phu / Yeu em long chot tu bi bat ngo (Ru em). “Tu bi” co nghia la tam tu (maitri) va tam bi (karuna), hai duc hanh ma theo Phat giao minh nen tu duong.

Luc moi bat dau su nghiep, Trinh Cong Son cung nhu nhieu thanh nien tri thuc khac tai mien Nam, thich ban luan ve thuyet hien sinh. Triet ly noi chung va thuyet hien sinh noi rieng hoi do la mot de tai rat pho thong trong gioi tre. Cac bai hat dau cua Trinh Cong Son da dap ung duoc nguyen vong nay cua gioi tri thuc mien Nam. Phat giao va hien sinh qua that co gan nhau o mot vai diem. Ca hai deu tin rang con nguoi phai doi dien voi cai chet va voi y niem hu vo truoc khi co the thuc su song mot doi song dich thuc.

Trinh Cong Son luc moi vao nghe noi tieng vi da “chiu choi” voi thuyet hien sinh nhung theo toi Trinh Cong Son da sang tac nhac cua minh dua tren cac de tai cua Phat giao. Neu hoi do it ai de y toi cai tinh cach Phat giao trong cac bai cua ong, co the la vi Phat giao va hien sinh gap nhau o mot vai diem va nguoi ta chi de y den khia canh hien sinh ma thoi. Tuy nhien ly do chinh vi sao Trinh Cong Son van tiep tuc thanh cong trong mot thoi rat dai la vi nhung uu tu co tinh cach rat Phat Trinh Cong Son da goi gam trong loi ca cua minh.

Nghe nhac Trinh Cong Son doi voi nhieu nguoi Viet cung gan giong nhu nghe mot cau kinh. Nhac Trinh Cong Son kho hieu nhung loi ca cua ong co kha nang xoa diu nhung tam hon bi dao dong.

(Theo John C. Schafer - Tap chi Van hoa Phat giao)



Cac bai viet khac:

Tiep theo >>


^ Lên đầu trang ^


Copyright © 2006-2012 by VietBao.vn
Viet Bao Viet Nam - All Rights Reserved.